ارتودنسی فانکشنال: رویکردی جامع برای سلامت دندان، فک و صورت

ارتودنسی فانکشنال (Functional Orthodontics) یک رویکرد پیشرفته و جامع در دندانپزشکی است که برخلاف ارتودنسی سنتی که تنها بر ردیف کردن دندان‌ها تمرکز دارد، به علل زیربنایی ناهنجاری‌های دندانی-فکی می‌پردازد. این روش درمانی با هدف ایجاد تعادل در ساختار صورت، بهبود عملکرد فک و سلامت راه‌های هوایی، تحولی شگفت‌انگیز در حوزه ارتودنسی ایجاد کرده است. در این مقاله به بررسی جامع اصول، benefits، روش‌های درمانی و مزایای ارتودنسی فانکشنال می‌پردازیم.

ارتودنسی فانکشنال چیست؟

ارتودنسی فانکشنال شاخه‌ای از ارتودنسی است که بر اصلاح روابط فکی، بهبود رشد صورت و بازآموزی عملکردهای عضلانی تمرکز دارد. این روش تنها به straightening teeth محدود نمی‌شود، بلکه به دنبال ایجاد هماهنگی بین دندان‌ها، فک‌ها، عضلات و مفاصل تمپوروماندیبولار (TMJ) است. رویکرد فانکشنال بر این باور است که بسیاری از ناهنجاری‌های دندانی ناشی از اختلالات عملکردی مانند تنفس دهانی، بلع غیرطبیعی و وضعیت نادرست زبان هستند .

تفاوت ارتودنسی فانکشنال با ارتودنسی سنتی

اصول پایه ارتودنسی فانکشنال

1. هدایت رشد فک و صورت: در کودکان در حال رشد، از appliances برای هدایت رشد فک‌ها به موقعیت مطلوب استفاده می‌شود. این کار باعث می‌شود دندان‌های دائمی فضای کافی برای رویش داشته باشند و از بروز ناهنجاری‌های پیچیده جلوگیری می‌شود .

2. بازآموزی عضلات (Myofunctional Therapy): بازآموزی عضلات صورت و زبان برای اصلاح عادات غلط مانند تنفس دهانی، فشار زبان و بلع غیرطبیعی انجام می‌شود. این درمان به ایجاد تعادل عضلانی و پایداری نتایج ارتودنسی کمک می‌کند .

3. گسترش قوس فکی (Palatal Expansion): با استفاده از expanderها، قوس فک بالا گسترده می‌شود تا فضای کافی برای دندان‌ها ایجاد شود. این کار نه تنها از crowding جلوگیری می‌کند، بلکه باعث بهبود مسیر هوایی و کاهش احتمال بروز آپنه خواب می‌شود .

4. بهبود مسیر هوایی: ارتودنسی فانکشنال می‌تواند با گسترش فک و اصلاح موقعیت آن، مسیر هوایی را بهبود بخشد و مشکلاتی مانند خروپف و آپنه انسدادی خواب را کاهش دهد .

چه افرادی کاندیدای مناسبی برای ارتودنسی فانکشنال هستند؟

• کودکان در سن رشد (از ۷ سالگی): درمان زودهنگام می‌تواند از بروز مشکلات پیچیده در آینده جلوگیری کند .

• افراد با مشکلات تنفسی: مانند تنفس دهانی، خروپف و آپنه خواب .

• افراد با ناهنجاری‌های فکی: مانند اوربایت، آندربایت و کراس‌بایت .

• افراد با اختلالات TMJ: درد مفصل فک، سردرد و دردهای عضلانی .

• افراد با عادات غلط دهانی: مانند مکیدن انگشت، فشار زبان و بلع غیرطبیعی .

appliances های رایج در ارتودنسی فانکشنال

• Twin Block: یک appliance دو قسمتی متحرک که برای اصلاح اوربایت با جلو آوردن فک پایین استفاده می‌شود .

• Herbst Appliance: یک appliance ثابت که فک پایین را به موقعیت جلوتری هدایت می‌کند .

• Palatal Expander: وسیله‌ای برای گسترش قوس فک بالا و ایجاد فضای بیشتر برای دندان‌ها .

• Myobrace: یک سیستم پیشگیری و درمانی که برای اصلاح عادات غلط دهانی و هدایت رشد دندان‌ها استفاده می‌شود. این appliance معمولاً متحرک است و تنها برای چند ساعت در روز و durante خواب استفاده می‌شود .

فواید و مزایای ارتودنسی فانکشنال

1. پیشگیری از کشیدن دندان: با ایجاد فضای کافی از طریق گسترش فک، نیاز به کشیدن دندان‌های سالم برای orthodontic treatment کاهش می‌یابد .

2. بهبود زیبایی صورت: با هدایت رشد فک‌ها، صورت متعادل‌تر و جذاب‌تر می‌شود .

3. بهبود عملکردهای دهانی: chewing، بلع و تنفس بهبود می‌یابند .

4. کاهش مشکلات TMJ: با اصلاح موقعیت فک و ایجاد تعادل عضلانی، دردهای مفصل فک کاهش می‌یابند .

5. بهبود سلامت خواب: با گسترش مسیر هوایی، مشکلات خواب مانند خروپف و آپنه کاهش می‌یابند .

6. پایداری بیشتر نتایج: از آنجا که علل زیربنایی ناهنجاری اصلاح می‌شوند، نتایج treatment پایدارتر هستند و احتمال relapse کاهش می‌یابد .

مراحل درمان ارتودنسی فانکشنال

1. مشاوره اولیه و معاینه: بررسی کامل دندان‌ها، فک، صورت و عملکردهای دهانی. ممکن است از radiographs، عکس و قالب‌گیری استفاده شود .

2. تشخیص و برنامه درمانی: تعیین علل زیربنایی ناهنجاری و طراحی یک برنامه درمانی personalized .

3. فیت appliance: ساخت و نصب appliance مناسب (متحرک یا ثابت) .

4. پایش و تنظیم: ویزیت‌های منظم برای پایش پیشرفت و تنظیم appliance .

5. بازآموزی عضلات: در صورت نیاز، جلسات myofunctional therapy برای اصلاح عادات غلط برگزار می‌شود .

6. تکمیل درمان و retention: پس از دستیابی به نتایج مطلوب، appliance برداشته می‌شود. ممکن است از retainer برای حفظ نتایج استفاده شود .

نتیجه‌گیری

ارتودنسی فانکشنال یک رویکرد انقلابی و holistic در درمان ناهنجاری‌های دندانی-فکی است که به جای تمرکز صرف بر زیبایی دندان‌ها، به علل زیربنایی می‌پردازد. این روش با هدایت رشد فک در کودکان، اصلاح عادات غلط دهانی و بهبود عملکردهای حیاتی مانند تنفس، نه تنها لبخندی زیبا بلکه سلامتی مادام‌العمر را به ارمغان می‌آورد. اگر شما یا فرزندتان از مشکلات دندانی، فکی یا تنفسی رنج می‌برید، با یک متخصص ارتودنسی  مشورت کنید تا بهترین برنامه درمانی را دریافت کنید.

دکتر محبوبه دهقانی متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک و صورت

عضو انجمن ملی نخبگان کشور و عضو انجمن ارتودنتیست ایتالیا SIDO

دارای یک عنوان ثبت اختراع

سمت استادیار دانشگاه در سال های 88 الی 97

و فلوشیپ پژوهشی

“مشاهده رزومه”

آدرس مطب: مشهد، نبش هاشمیه 31، ساختمان ونوس، طبقه سوم

شماره های تماس: 3880071 – 09159777275