بهترین سن برای ارتودنسی؛ از ۷ سالگی تا بزرگسالی، هیچوقت دیر نیست
یکی از رایجترین و مهمترین سوالاتی که در مطب هر متخصص ارتودنسی پرسیده میشود، این است که “بهترین سن برای ارتودنسی چیست؟”. بسیاری از افراد بهاشتباه تصور میکنند که ارتودنسی تنها مربوط به دوران کودکی و نوجوانی است و اگر در این دوره انجام نشود، دیگر فرصت از دست رفته است. اما علم ارتودنسی امروزه بهوضوح ثابت کرده است که هیچ محدودیت سنی برای درمان ارتودنسی وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد، تشخیص صحیح نوع ناهنجاری و انتخاب بهترین زمان مداخله بر اساس الگوی رشد هر فرد است. در مطب دکتر محبوبه دهقانی، متخصص ارتودنسی در مشهد، این تشخیص با دقت بالا و بر اساس جدیدترین پروتکلهای علمی انجام میشود تا بهترین نتیجه در هر سنی حاصل شود.
دوران کودکی (۶ تا ۱۰ سالگی): زمان طلایی برای درمان مشکلات اسکلتی و هدایت رشد فک
این دوران که به “فاز اول درمان” یا “ارتودنسی پیشگیری و مداخلهای” معروف است، حیاتیترین دوره برای اصلاح مشکلات مرتبط با رشد استخوانهای فک محسوب میشود. در این سن، استخوانهای فک هنوز به رشد کامل خود نرسیدهاند و انعطافپذیری بالایی دارند، بنابراین میتوان با استفاده از دستگاههای مخصوص، رشد آنها را هدایت کرد. اولین و مهمترین توصیه انجمن ارتودنتیستهای آمریکا این است که هر کودک باید تا سن ۷ سالگی برای اولین معاینه تخصصی ارتودنسی به متخصص مراجعه کند. چرا ۷ سالگی؟ زیرا در این سن، اولین دندانهای آسیای دائمی و دندانهای پیشین دائمی رویش پیدا کردهاند و متخصص میتواند با بررسی موقعیت آنها، بسیاری از مشکلات پنهان را پیشبینی کند. یک مثال بسیار مهم، جلو بودن فک پایین (آندربایت) است. اگر این مشکل در سنین ۶ تا ۱۰ سالگی تشخیص داده شود، متخصص با استفاده از دستگاههایی مانند فنماسک یا چانهبند، میتواند رشد فک پایین را مهار کرده و به فک بالا اجازه رشد بدهد و این مشکل را بهطور کامل اصلاح کند. اما اگر این درمان به دوران نوجوانی موکول شود، دیگر امکان اصلاح اسکلتی وجود ندارد و بیمار ناچار به جراحی فک خواهد شد. همچنین، مشکلاتی مانند تنگی قوس دندانی (عدم فضای کافی برای رویش دندانها) در این سن با دستگاههای گشادکننده فک بهراحتی قابل درمان است و از کشیدن دندانهای دائمی در آینده جلوگیری میکند.
دوران نوجوانی (۱۱ تا ۱۴ سالگی): اوج زمان برای درمان نامرتبیهای دندانی با براکت
دوران نوجوانی، بهویژه بین ۱۱ تا ۱۴ سالگی، بهعنوان “فاز دوم درمان” یا “درمان تکمرحلهای” شناخته میشود و بهترین زمان برای استفاده از ارتودنسی ثابت (براکت) جهت اصلاح نامرتبیهای دندانی محسوب میشود. در این سن، تمام دندانهای شیری جای خود را به دندانهای دائمی دادهاند و اکثر دندانهای دائمی (به استثنای دندان عقل) رویش کامل پیدا کردهاند. از سوی دیگر، رشد استخوانهای فک هنوز به پایان نرسیده و به میزان کافی انعطافپذیر است، اما در عین حال، همکاری و پذیرش بیمار برای انجام درمانهای طولانیمدت در این سن بسیار بیشتر از دوران کودکی است. مزیت دیگر درمان در این سن، سرعت بالای حرکت دندانها به دلیل متابولیسم فعال و بازسازی سریعتر استخوان در دوران بلوغ است که معمولاً منجر به کوتاهتر شدن مدت زمان درمان نسبت به بزرگسالان میشود. بنابراین، اگر کودکی در سن ۷ سالگی معاینه شده و مشکلات اسکلتی او در فاز اول برطرف شده باشد، در سنین نوجوانی تنها با یک دوره کوتاهمدت ارتودنسی ثابت، لبخندی کاملاً مرتب و ایدهآل خواهد داشت.
بزرگسالی: اثبات اینکه هیچوقت برای لبخند زیبا دیر نیست
برخلاف باور عمومی، امروزه درصد قابلتوجهی از بیماران ارتودنسی را بزرگسالان تشکیل میدهند. پیشرفتهای چشمگیر در علم ارتودنسی، بهویژه در حوزه ارتودنسی نامرئی و براکتهای زیبایی، باعث شده است که بزرگسالان با خیال راحتتری به فکر درمان بیفتند. از نظر بیولوژیک، تا زمانی که بافتهای نگهدارنده دندان (لثه و استخوان آلوئولار) سالم باشند و بیماری لثه (پریودنتیت) کنترل شده باشد، هیچ منع پزشکی برای ارتودنسی در بزرگسالی وجود ندارد. البته در بزرگسالان، به دلیل عدم رشد فک، درمان صرفاً بر روی حرکت دندانها در بستر استخوانی موجود متمرکز است و مشکلات اسکلتی شدید معمولاً نیاز به جراحی فک دارند. همچنین، حرکت دندانها در بزرگسالان ممکن است کمی کندتر از نوجوانان باشد و مدت زمان درمان طولانیتر شود، اما نتیجه نهایی به همان اندازه رضایتبخش و پایدار خواهد بود. بسیاری از بزرگسالان با انجام ارتودنسی، علاوه بر بهبود زیبایی لبخند، از مزایای عملکردی آن مانند بهبود جویدن، کاهش سایش غیرطبیعی دندانها و پیشگیری از مشکلات لثه نیز بهرهمند میشوند.
نتیجهگیری
پاسخ به سوال “بهترین سن ارتودنسی” کاملاً وابسته به نوع ناهنجاری و شرایط فردی هر بیمار است. تنها یک متخصص ارتودنسی مجرب میتواند با معاینه دقیق و بررسی تصاویر رادیوگرافی، بهترین زمان و بهترین روش درمانی را برای شما تعیین کند. اگر کودک شما به سن ۷ سالگی رسیده است، اگر خودتان سالهاست که از نامرتبی دندانهایتان رنج میبرید یا اگر هر سوال دیگری در این زمینه دارید، مطب دکتر محبوبه دهقانی در مشهد آماده ارائه مشاوره تخصصی به شماست.
دکتر محبوبه دهقانی متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک و صورت
عضو انجمن ملی نخبگان کشور و عضو انجمن ارتودنتیست ایتالیا SIDO
دارای یک عنوان ثبت اختراع
سمت استادیار دانشگاه در سال های 88 الی 97
و فلوشیپ پژوهشی
آدرس مطب: مشهد، نبش هاشمیه 31، ساختمان ونوس، طبقه سوم
شماره های تماس: 3880071 – 09159777275