راهنمای جامع مراقبتهای ارتودنسی؛ کلید طلایی موفقیت درمان
شروع درمان ارتودنسی، تنها نیمی از راه موفقیت است. نیمه دیگر، و شاید مهمتر، به مراقبتهای دقیق و اصولی خود بیمار در طول این دوران بازمیگردد. بسیاری از بیماران تصور میکنند که پس از نصب براکتها یا تحویل الاینرها، دیگر کار تمام است و تنها باید منتظر نتیجه باشند. اما واقعیت این است که رعایت بهداشت دهان و دندان در دوران ارتودنسی، بهمراتب حساستر و حیاتیتر از دوران عادی است. وجود براکتها، سیمها و حتی الاینرها، محیط دهان را برای تجمع پلاک باکتریایی و ذرات غذا مستعدتر میکند. اگر این تجمعات بهدرستی پاکسازی نشوند، عواقب جبرانناپذیری مانند پوسیدگیهای گسترده (دیکلسیمی شدن مینای دندان)، التهاب شدید لثه (ژنژیویت)، تحلیل استخوان و حتی تغییر رنگ دندانها در اطراف براکتها رخ خواهد داد. در مطب دکتر محبوبه دهقانی، متخصص ارتودنسی در مشهد، تأکید ویژهای بر آموزش مراقبتهای صحیح به بیماران میشود تا هم سلامت دهانشان حفظ شود و هم درمان در کوتاهترین زمان ممکن به نتیجه برسد.
۱. اصول صحیح مسواک زدن با براکتهای ثابت:
مسواک زدن با وجود براکتها، یک هنر است و نیازمند دقت و زمان بیشتری نسبت به حالت عادی دارد. مهمترین نکته، انتخاب یک مسواک نرم با سر کوچک و الیاف نرم است تا بتواند به راحتی به اطراف براکتها و زیر سیمها نفوذ کند. برای تمیز کردن اطراف هر براکت، باید مسواک را با زاویه ۴۵ درجه نسبت به سطح دندان و براکت قرار داد و حرکات آرام و دایرهای یا رفتوبرگشتی کوچک انجام داد تا تمام سطوح (زیر سیم، روی براکت و لثه) بهخوبی تمیز شوند. فراموش نکنید که سطوح پشتی دندانها و دندانهای آسیای انتهایی که دسترسی به آنها سختتر است، نیاز به توجه ویژهای دارند. حداقل سه بار در روز و ترجیحاً پس از هر وعده غذایی اصلی، مسواک زدن ضروری است. همچنین، استفاده از مسواک بیندندانی (برس مخصوص) برای تمیز کردن فواصل بین براکتها و زیر سیم اصلی بسیار مؤثر است و ذرات ریز غذایی را که مسواک معمولی قادر به پاک کردن آنها نیست، از بین میبرد. مدت زمان مسواک زدن در دوران ارتودنسی باید حداقل ۳ تا ۴ دقیقه باشد تا تمام نقاط بهخوبی پوشش داده شوند.
۲. نخ دندان کشیدن؛ مهمترین و چالشبرانگیزترین بخش بهداشت:
نخ دندان کشیدن در دوران ارتودنسی ثابت، دشوارترین اما ضروریترین کار است، زیرا پلاکهای میکروبی در فواصل بین دندانها و زیر سیمها تجمع میکنند و اگر پاک نشوند، بهسرعت باعث پوسیدگیهای بیندندانی میشوند. برای این کار، استفاده از “نخ دندان مخصوص ارتودنسی” یا سوپر فلاس (Super Floss) که دارای یک سر سفت برای عبور از زیر سیمها و یک بخش اسفنجی برای تمیز کردن کامل فاصله بین دندانها است، توصیه میشود. روش کار به این صورت است که سر سفت نخ را از زیر سیم اصلی عبور داده و سپس نخ را بهآرامی بین دو دندان فرو میبریم و با حرکات بالا و پایین، کنارههای هر دو دندان را تمیز میکنیم. این کار ممکن است در ابتدا زمانبر و کمی دشوار به نظر برسد، اما با اندکی تمرین به یک عادت روزانه تبدیل خواهد شد. به عنوان یک جایگزین بسیار مؤثر و مدرن، استفاده از دستگاه واتر فلاش (Water Flosser) یا نخدندان آبی توصیه میشود. این دستگاه با فشار آب، ذرات غذا و پلاک را از اطراف براکتها و بین دندانها بهطور مؤثری پاک میکند و برای بیمارانی که با نخ دندان معمولی مشکل دارند، یک راهحل ایدهآل محسوب میشود.
۳. تغذیه مناسب؛ چه بخوریم و چه نخوریم؟
تغذیه در دوران ارتودنسی یکی از مهمترین عواملی است که میتواند بر سلامت براکتها و پیشرفت درمان تأثیر بگذارد. برخی مواد غذایی میتوانند باعث کنده شدن براکتها، خم شدن سیمها یا شکستن الاینرها شوند که هر کدام از این اتفاقات، درمان را با تأخیر مواجه کرده و نیازمند مراجعه اضطراری به پزشک است. مواد غذایی ممنوعه عبارتند از: مواد سفت مانند آجیل (بادام، گردو، فندق)، تخمهها، یخ، پاپکورن و نانهای بسیار سفت (مانند نان سنگک). مواد چسبنده و جویدنی مانند آدامس، کارامل، تافی، شیرینیهای جویدنی (مانند ویفر و اسنک) و نانهای بربری و لواش که به براکتها میچسبند و به سختی پاک میشوند. همچنین نوشیدنیهای شیرین و اسیدی مانند نوشابهها، آبمیوههای صنعتی و دوغهای گازدار که خطر پوسیدگی را بهشدت افزایش میدهند. در مقابل، مواد غذایی مجاز و توصیهشده شامل غذاهای نرم مانند پوره سیبزمینی، سوپ، ماکارونی، برنج، ماهی پخته، مرغ آبپز و میوههای نرم مانند موز و کیوی است. سبزیجات و میوههای سفت مانند سیب و هویج را حتماً بهصورت خردشده و قطعهقطعه میل کنید، نه اینکه گاز بزنید.
۴. مراقبت از الاینرها در ارتودنسی نامرئی:
اگر از ارتودنسی نامرئی (الاینرها) استفاده میکنید، مراقبتها متفاوت است اما به همان اندازه حیاتی. الاینرها را هنگام خوردن و آشامیدن هرگونه نوشیدنی به جز آب آشامیدنی، از دهان خارج کنید تا از تغییر رنگ، تغییر شکل و تجمع باکتری روی آنها جلوگیری شود. برای تمیز کردن الاینرها، از مسواک نرم و خمیردندان غیرساینده استفاده کنید و هرگز آنها را با آب جوش یا مواد شیمیایی قوی نشویید. همیشه الاینرها را در محفظه مخصوص خود نگهداری کنید تا از گمشدن یا شکستن آنها جلوگیری شود و از قرار دادن آنها در دستمال کاغذی خودداری کنید، زیرا بهراحتی دور انداخته میشوند.
نتیجهگیری
مراقبتهای صحیح در دوران ارتودنسی، سرمایهگذاری برای حفظ سلامت دندانها و رسیدن به نتیجهای پایدار و زیبا است. اگر درباره هر یک از این نکات سوالی دارید یا نیاز به آموزش عملی دارید، تیم مطب دکتر محبوبه دهقانی در مشهد آماده راهنمایی شماست.
دکتر محبوبه دهقانی متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک و صورت
عضو انجمن ملی نخبگان کشور و عضو انجمن ارتودنتیست ایتالیا SIDO
دارای یک عنوان ثبت اختراع
سمت استادیار دانشگاه در سال های 88 الی 97
و فلوشیپ پژوهشی
آدرس مطب: مشهد، نبش هاشمیه 31، ساختمان ونوس، طبقه سوم
شماره های تماس: 3880071 – 09159777275