ارتودنسی فانکشنال ثابت بهتر است یا متحرک؟
ارتودنسی فانکشنال ثابت به دلیل اینکه دائماً در دهان بیمار قرار دارد، نیازی به همکاری مستقیم بیمار در استفاده روزانه ندارد. این دستگاهها به طور مداوم و بدون وقفه عمل میکنند و به همین دلیل برای اصلاح ناهنجاریهای پیچیدهتر و در مواردی که نیاز به کنترل دقیق حرکات فک و دندانها باشد، گزینه بهتری محسوب میشوند. همچنین، ارتودنسی ثابت از خطای انسانی که ممکن است در هنگام استفاده نادرست از دستگاههای متحرک رخ دهد، جلوگیری میکند.
در مقابل، ارتودنسی فانکشنال یا کاربردی متحرک به دلیل اینکه قابلیت خارجکردن دستگاه در طول روز (مثلاً هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن) وجود دارد، برای بیمارانی که به مراقبتهای بهداشتی بیشتری نیاز دارند و میخواهند در برخی مواقع از دستگاه استفاده نکنند، راحتتر است. این دستگاهها معمولاً برای ناهنجاریهای خفیفتر یا در مراحل ابتدایی درمان استفاده میشوند. اما از آنجا که موفقیت درمان با دستگاههای متحرک به همکاری و استفاده مداوم بیمار بستگی دارد، درصورتیکه بیمار همکاری کافی نداشته باشد یا به طور منظم از دستگاه استفاده نکند، ممکن است نتایج درمان تحتتأثیر قرار گیرد و زمان بیشتری طول بکشد.
قطعاً با تمام این تفاسیر، انتخاب بین ارتودنسی فانکشنال یا کاربردی ثابت و متحرک به نوع ناهنجاری، میزان همکاری بیمار، و توصیه متخصص ارتودنسی بستگی دارد. اگر ناهنجاری پیچیده باشد و نیاز به اصلاحات جدی وجود داشته باشد، ارتودنسی ثابت معمولاً گزینه بهتری است. اما اگر بیمار توانایی همکاری مداوم در استفاده از دستگاه متحرک را دارد و ناهنجاری خفیفتر است، دستگاههای متحرک میتوانند گزینه مناسبی باشند.
تفاوت ارتودنسی فانکشنال با ارتودنسیهای متداول دیگر چیست؟
ارتودنسی فانکشنال و ارتودنسیهای متداول هر دو برای اصلاح ناهنجاریهای دندانی و فکی به کار میروند، اما از نظر رویکرد درمانی و نوع دستگاهها با یکدیگر تفاوت دارند. ارتودنسی فانکشنال بیشتر بر تغییرات اسکلتی و رشد فکها در سنین رشد تمرکز دارد، درحالیکه دیگر ارتودنسی ها بیشتر بر تنظیم و مرتبکردن دندانها از طریق براکتها و سیمها تمرکز میکنند. این تفاوتها باعث میشود که هر روش برای شرایط و گروههای سنی مختلف به کار گرفته شود.
انواع ارتودنسی زیر از جمله مهمتری موارد ارتودنسی در دنیا و ایران هستند که مورداستفاده قرار گرفته و محبوبیت زیادی دارند:
- ارتودنسی با براکتهای فلزی
- ارتودنسی با براکتهای سرامیکی
- ارتودنسی لینگوال (پشت دندانی)
- ارتودنسی نامرئی (اینویزیلاین)
- ارتودنسی با سیمهای دیمون
– تمرکز بر رشد فکها در مقابل تنظیم دندانها
ارتودنسی فانکشنال به طور ویژه برای کودکان و نوجوانانی استفاده میشود که در دوران رشد قرار دارند و نیاز به اصلاح موقعیت فکها دارند. این دستگاهها با تأثیر بر روی عضلات و استخوانهای فک، رشد فکها را هدایت و بهبود میبخشند. در مقابل، ارتودنسیهای متداول مانند براکتها و سیمها بیشتر بر روی حرکت و تنظیم دندانها تمرکز دارند و کمتر به اصلاح اسکلتی میپردازند.
– دستگاههای متحرک در مقابل دستگاههای ثابت
در ارتودنسی فانکشنال معمولاً از دستگاههای متحرک استفاده میشود که بیمار میتواند آنها را در مواقع ضروری مانند غذا خوردن یا مسواک زدن از دهان خارج کند. این قابلیت انعطاف بیشتری به بیمار میدهد. اما در ارتودنسیهای متداول، از براکتهای ثابت استفاده میشود که تا پایان درمان در دهان بیمار قرار دارند و نیاز به همکاری مستقیم بیمار در استفاده روزانه ندارند.
– دوره درمان و تأثیرگذاری
ارتودنسی فانکشنال بیشتر در سنین پایین و در زمان رشد فکها به کار میرود و معمولاً دوره درمان کوتاهتری دارد، زیرا هدف آن اصلاح ناهنجاریهای فکی در دوران رشد است. از طرف دیگر، ارتودنسیهای متداول برای تمامی سنین مناسباند و بسته به شدت ناهنجاری ممکن است دوره درمان طولانیتری داشته باشند.
– اصلاح ناهنجاریهای اسکلتی در مقابل مشکلات دندانی
یکی از تفاوتهای اساسی این دو روش در نوع مشکلاتی است که درمان میکنند. ارتودنسی فانکشنال برای مشکلات اسکلتی و فکی مانند ناهماهنگی فکها بسیار مؤثر است، درحالیکه ارتودنسی متداول بیشتر به اصلاح مشکلات دندانی مانند فاصله بین دندانها یا نامرتبی آنها میپردازد.
انواع دستگاه فانکشنال ارتودنسی
دستگاههای فانکشنال ارتودنسی به منظور اصلاح ناهنجاریهای فکی و دندانی طراحی شدهاند و با تأثیر بر رشد فکها به بهبود تراز دندانها و فکها کمک میکنند. این دستگاهها در دو دسته کلی برای اصلاح ناهنجاریهای فک بالا و فک پایین طبقهبندی میشوند و هر کدام بر اساس نیاز بیمار و نوع ناهنجاری استفاده میشوند.
1) دستگاه فانکشنال ارتودنسی فک پایین
این نوع دستگاهها به ویژه برای بیمارانی طراحی شدهاند که فک پایین آنها عقبتر از فک بالا قرار دارد یا رشد فک پایین بهدرستی انجام نشده است. دستگاه فانکشنال فک پایین به رشد و پیشرفت فک پایین کمک میکند و تراز بین دو فک را بهبود میبخشد. این دستگاه با ایجاد فشار مناسب بر روی فک پایین، باعث میشود فک به موقعیت طبیعی و هماهنگتری نسبت به فک بالا برسد. درمان با این دستگاه معمولاً در کودکان و نوجوانانی که فکهای آنها هنوز درحالرشد است، مؤثرتر است.
2) دستگاه فانکشنال ارتودنسی فک بالا
دستگاههای فانکشنال فک بالا برای بیمارانی به کار میروند که فک بالای آنها بهدرستی رشد نکرده یا نسبت به فک پایین جلوتر است. این دستگاهها به تنظیم و هدایت رشد فک بالا کمک میکنند تا به هماهنگی بهتر با فک پایین برسد.
همچنین، در مواردی که فک بالا بیش از حد جلو است، این دستگاه با هدایت فک و دندانها به عقب، تعادل بهتری در ساختار فکی ایجاد میکند. استفاده از این دستگاهها میتواند به بهبود ظاهر صورت و همچنین عملکرد دهان کمک کند.
دکتر محبوبه دهقانی متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک و صورت
عضو انجمن ملی نخبگان کشور و عضو انجمن ارتودنتیست ایتالیا SIDO
دارای یک عنوان ثبت اختراع
سمت استادیار دانشگاه در سال های 88 الی 97
و فلوشیپ پژوهشی
آدرس مطب: مشهد، نبش هاشمیه 31، ساختمان ونوس، طبقه سوم
شماره های تماس: 3880071 – 09159777275