ارتودنسی پیشگیری در کودکان؛ چرا معاینه در ۷ سالگی واجب است؟
یکی از بزرگترین باورهای غلط در میان والدین این است که ارتودنسی تنها زمانی باید شروع شود که تمام دندانهای شیری کودک افتاده و دندانهای دائمی بهطور کامل رویش پیدا کرده باشند. اما این دیدگاه کاملاً اشتباه است و میتواند منجر به از دست رفتن فرصتهای طلایی برای هدایت صحیح رشد فک و جلوگیری از مشکلات جدیتر در آینده شود.
ارتودنسی پیشگیری یا مداخله زودهنگام، رویکردی علمی و اثباتشده است که با تشخیص و درمان بهموقع مشکلات در حال شکلگیری، از پیچیدهتر شدن آنها در نوجوانی و بزرگسالی جلوگیری میکند. به همین دلیل، انجمن ارتودنتیستهای آمریکا (AAO) قاطعانه توصیه میکند که اولین معاینه تخصصی ارتودنسی هر کودک باید در سن ۷ سالگی انجام شود. در مطب دکتر محبوبه دهقانی، متخصص ارتودنسی در مشهد، این معاینه با دقت و حساسیت ویژهای انجام میشود تا بهترین مسیر رشد و تکامل دهان و دندان کودک شما ترسیم گردد.
چرا سن ۷ سالگی به عنوان زمان طلایی معاینه انتخاب شده است؟
انتخاب سن ۷ سالگی بهدلیل یک تغییر مهم دندانی در این دوره است. در حدود سن ۷ سالگی، اولین دندانهای دائمی کودک رویش مییابند که شامل دندانهای آسیای اول (دندانهای شش سالگی) و دندانهای پیشین مرکزی دائمی میشوند. رویش این دندانهای دائمی در کنار وجود دندانهای شیری، شرایطی را فراهم میکند که متخصص ارتودنسی بتواند یک ارزیابی جامع و دقیق از رابطه بین فک بالا و پایین، موقعیت دندانها و نحوه رویش آنها انجام دهد. در این سن، اگر کودک دارای مشکلات اسکلتی مانند تنگی قوس دندانی (نبود فضای کافی برای تمام دندانهای دائمی) یا ناهنجاریهای رشد فک (مانند جلو یا عقب بودن فک) باشد، بهخوبی قابلتشخیص است. تشخیص در این سن حیاتی است، زیرا استخوانهای فک در این دوره هنوز به رشد کامل نرسیدهاند و انعطافپذیری بالایی دارند. بهعبارت دیگر، در این سن میتوان “فرمان رشد” را به دست گرفت و آن را به سمت مسیر صحیح هدایت کرد، کاری که پس از توقف رشد فک (معمولاً در اواخر نوجوانی) غیرممکن میشود و تنها راه حل، جراحی فک خواهد بود.
چه مشکلاتی در این سن قابل تشخیص و درمان هستند؟
معاینه در ۷ سالگی میتواند طیف وسیعی از مشکلات را شناسایی کند. مهمترین آنها عبارتند از:
-
جلو بودن فک پایین (آندربایت یا کراس بایت قدامی): این یکی از جدیترین ناهنجاریهای اسکلتی است که اگر در ۶ تا ۱۰ سالگی درمان نشود، با رشد کودک تشدید شده و در نهایت منجر به عدم تطابق شدید فکها میشود. درمان بهموقع با دستگاههای فانکشنال مانند فنماسک یا چانهبند میتواند رشد فک پایین را مهار و به فک بالا اجازه رشد دهد و مشکل را بهکلی حل کند.
-
تنگی قوس فکی (کراس بایت خلفی): اگر فک بالای کودک بهاندازه کافی پهن نباشد، دندانهای دائمی فضای کافی برای رویش ندارند و بهصورت شلوغ و نامرتب در میآیند. در این سن، با استفاده از دستگاههای گشادکننده فک (اکسپندر) که به سقف دهان متصل میشوند، میتوان فک بالا را بهآرامی گشاد کرد و فضای کافی برای همه دندانها ایجاد نمود. این کار نهتنها از شلوغی دندانها جلوگیری میکند، بلکه از کشیدن دندانهای دائمی در آینده نیز بینیاز میسازد.
-
عادتهای مضر دهانی: عاداتی مانند مکیدن انگشت، استفاده طولانیمدت از پستانک، تنفس دهانی (به دلیل بزرگ بودن لوزهها) و فشار زبان به دندانها (تونگ تراست)، میتوانند باعث ایجاد ناهنجاریهای جدی در قوس دندانی و رشد فک شوند. متخصص ارتودنسی در این سن میتواند این عادات را شناسایی کرده و با ارائه راهکارهای رفتاری یا استفاده از دستگاههای ساده، کودک را از این عادات منصرف کند و از بروز آسیبهای جبرانناپذیر جلوگیری نماید.
دستگاههای ارتودنسی پیشگیری چگونه کار میکنند؟
دستگاههای ارتودنسی پیشگیری اغلب از نوع متحرک یا ثابت ساده هستند و با براکتهای کامل تفاوت دارند. این دستگاهها معمولاً بهگونهای طراحی میشوند که با اعمال نیروهای ملایم و کنترلشده، رشد استخوانهای فک را تحریک یا مهار کنند. برخی از این دستگاهها مانند پلاکهای متحرک، شبیه به الاینرها هستند و کودک میتواند آنها را خارج کند، در حالی که برخی دیگر مانند اکسپندرها، برای مدت محدودی (چند ماه) به دندانهای آسیا متصل میشوند. نکته مهم این است که این درمانها معمولاً کوتاهمدت هستند و پس از اصلاح مشکل اسکلتی، کودک تا چند سال نیازی به درمان دیگری نخواهد داشت و در دوران نوجوانی، تنها با یک دوره کوتاه ارتودنسی ثابت، لبخندی کاملاً ایدهآل خواهد داشت.
نتیجهگیری
معاینه ارتودنسی در ۷ سالگی، یک اقدام هوشمندانه و پیشگیرانه است که میتواند از سالها درمان پیچیده، هزینههای سنگین و حتی جراحیهای دردناک در آینده جلوگیری کند. اگر کودک شما به سن ۷ سالگی رسیده است، حتی اگر دندانهایش به نظرتان مرتب میرسد، برای یک معاینه تخصصی به مطب دکتر محبوبه دهقانی در مشهد مراجعه کنید.
دکتر محبوبه دهقانی متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک و صورت
عضو انجمن ملی نخبگان کشور و عضو انجمن ارتودنتیست ایتالیا SIDO
دارای یک عنوان ثبت اختراع
سمت استادیار دانشگاه در سال های 88 الی 97
و فلوشیپ پژوهشی
آدرس مطب: مشهد، نبش هاشمیه 31، ساختمان ونوس، طبقه سوم
شماره های تماس: 3880071 – 09159777275